Uit Knack Extra 2 februari 2011
Elke Belgische politieke crisis is voor binnen- en buitenlandse media voldoende aanleiding om de optie 'Vlaanderen bij Nederland' ter sprake te brengen. 'Maar het Groot-Nederlandse gedachtegoed is slechts een voetnoot in de Belgische geschiedenis', relativeert professor Maarten Van Ginderachter (Universiteit Antwerpen). Over een idee dat altijd levendige discussies opwekt, maar slechts weinig aanhangers heeft gekend.
Willem I roept zich uit tot koning van de Verenigde Nederlanden, een constructie die de Zuidelijke Nederlanden koppelt aan de Republiek. Engeland kijkt goedkeurend toe naar de nieuwe buffer tegen de Franse expansiedrang. Op 18 juni 1815 zou de onvermoeibare Napoleon er te Waterloo de genadeslag krijgen. De troepen van Noord en Zuid - onder leiding van Oranje - hadden een niet onaanzienlijk aandeel in het geallieerde zegevieren. In de roes van de overwinning vergaten de Belgen hun aanvankelijke drempelvrees om zich bij het Verenigd Koninkrijk te voegen.
Met Willem I's voornemen om de twee rijksdelen tot één staat met nationale fundering om te boetseren liep het niet van een leien dakje. Daarvoor trokken Noord en Zuid onvoldoende aan hetzelfde zeel. Vooral de economische belangen bleken in eerste instantie onverenigbaar. Pas in de jaren twintig vond men een formule om de wederzijdse baten te verzilveren. Nog voor Willem I's nationale welvaartspolitiek op kruissnelheid kwam, spatte zijn gedroomde union intime et complète echter uiteen. Bij de liberale burgerij uit het zuiden rees ongenoegen door het besluit enkel het Nederlands voor openbare gelegenheden toe te staan. Katholieken waren dan weer misnoegd over Willem I's nationale kerkpolitiek, die de katholieke gevoeligheden al te vaak veronachtzaamde. De bemoeizieke koning had te veel belangrijke maatschappelijke actoren op de tenen getrapt. Zowel in Noord als Zuid weerklonk de roep om een moderner politiek systeem.
De Belgische opstand van augustus 1830 - laat staan het uiteenvallen van het rijk - was zeker geen onvermijdelijk gevolg van die gezagscontestatie. Relletjes in Brussel genereerden een onvoorspelbare politieke dynamiek, in de hand gewerkt door Willem I's besluiteloosheid. Misnoegden van allerhande strekking speelden daar gretig op in. Algauw bleek dat de klok niet teruggedraaid kon worden. Om een Europese oorlog te voorkomen, beslisten de vijf grote Europese mogendheden een onafhankelijke Belgische staat in het leven te roepen. Niemand durfde te vermoeden dat die tussenoplossing een lang leven beschoren was.
En zo gaat het verhaal nog wel even verder in de geschiedenis, want ook de wereldoorlogen komen er nog aan te pas. Deze geschiedenis mag dan het tegendeel van onze idealen zijn, wij van de Baarle Werkgroep willen nu net mensen informeren over de voordelen, de pistes, de stappen die mogelijk zijn of gezet kunnen worden. Wij hopen zo op democratische wijze dit draagvlak voor een samengaan van de Lage Landen breder en steviger te maken.